Ung thư là một trong những vấn đề sức khỏe cần được quan tâm hiện nay. Nhiều loại ung thư có thể phát triển âm thầm mà không xuất hiện triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Việc chủ động tầm soát theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tại sao cần chủ động tầm soát ung thư
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phát hiện sớm ung thư là một trong những yếu tố quan trọng giúp nâng cao cơ hội điều trị thành công. Tầm soát ung thư là quá trình thực hiện các xét nghiệm hoặc phương pháp kiểm tra nhằm phát hiện dấu hiệu ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư ở những người chưa có triệu chứng. Không ít trường hợp bệnh chỉ được phát hiện khi xuất hiện những biểu hiện bất thường. Tuy nhiên, ở một số loại ung thư, các thay đổi trong cơ thể có thể đã hình thành từ trước đó. Việc tầm soát đúng thời điểm có thể mang lại những lợi ích như:
- Phát hiện sớm một số bệnh ung thư trước khi xuất hiện triệu chứng.
- Nhận diện các tổn thương tiền ung thư để có hướng xử trí phù hợp.
- Tăng khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị hiệu quả.
- Giảm nguy cơ biến chứng và tử vong đối với một số loại ung thư có chương trình tầm soát hiệu quả.
- Giúp người dân chủ động theo dõi và chăm sóc sức khỏe.
Tuy nhiên, không phải loại ung thư nào cũng có phương pháp tầm soát được chứng minh mang lại lợi ích. Việc lựa chọn xét nghiệm cần dựa trên bằng chứng y khoa và hướng dẫn của bác sĩ.
Những loại ung thư thường được khuyến nghị tầm soát
Tùy theo độ tuổi, giới tính, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ, người dân có thể được tư vấn những phương pháp tầm soát khác nhau.
1. Ung thư vú
Ung thư vú là một trong những bệnh ung thư thường gặp ở phụ nữ. Chụp nhũ ảnh là phương pháp tầm soát có khả năng phát hiện những thay đổi bất thường ở mô vú trước khi xuất hiện triệu chứng. Theo một số hướng dẫn quốc tế, phụ nữ có nguy cơ trung bình có thể bắt đầu tầm soát bằng chụp nhũ ảnh từ khoảng 40 tuổi. Đối với những người có tiền sử gia đình mắc ung thư vú, mang đột biến gen liên quan hoặc có yếu tố nguy cơ cao, bác sĩ có thể đề xuất kế hoạch tầm soát sớm hơn và sử dụng thêm phương pháp phù hợp.
2. Ung thư cổ tử cung
Ung thư cổ tử cung có liên quan chủ yếu đến tình trạng nhiễm dai dẳng các chủng virus HPV nguy cơ cao. Các phương pháp tầm soát phổ biến bao gồm xét nghiệm HPV và xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap smear). Theo khuyến nghị của WHO, phụ nữ trong cộng đồng nói chung nên được tầm soát ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm có hiệu quả cao từ khoảng 30 tuổi. Đối với phụ nữ sống chung với HIV, thời điểm bắt đầu tầm soát được khuyến nghị sớm hơn, từ 25 tuổi. Bên cạnh tầm soát, tiêm vắc xin HPV theo hướng dẫn của cơ quan y tế cũng là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa ung thư cổ tử cung.
3. Ung thư đại trực tràng
Ung thư đại trực tràng có thể phát triển từ các polyp bất thường trong đại tràng hoặc trực tràng. Một số phương pháp tầm soát thường được sử dụng gồm xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân và nội soi đại tràng. Theo hướng dẫn của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người có nguy cơ trung bình thường được khuyến nghị bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Đối với người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc có bệnh lý làm tăng nguy cơ, việc tầm soát có thể cần được thực hiện sớm hơn.
4. Ung thư phổi
Ung thư phổi có liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ, trong đó hút thuốc lá là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Phương pháp chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) có thể được sử dụng để tầm soát ung thư phổi ở những người đáp ứng tiêu chí nguy cơ cao. Theo khuyến nghị của CDC, việc tầm soát hằng năm có thể được áp dụng cho người từ 50–80 tuổi có tiền sử hút thuốc lá nhiều, hiện vẫn hút hoặc đã bỏ thuốc trong khoảng thời gian theo tiêu chí hướng dẫn. Không phải tất cả mọi người đều cần chụp CT phổi định kỳ. Việc thực hiện cần được bác sĩ đánh giá dựa trên nguy cơ cá nhân.
Tầm soát ung thư theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ
Độ tuổi là một trong những yếu tố quan trọng giúp xác định thời điểm bắt đầu tầm soát. Tuy nhiên, đây không phải tiêu chí duy nhất. Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến kế hoạch tầm soát bao gồm: Tiền sử gia đình: Người có người thân mắc một số loại ung thư, đặc biệt ở độ tuổi trẻ, có thể cần được đánh giá nguy cơ di truyền. Thói quen sinh hoạt: Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và một số yếu tố lối sống có thể làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư. Tiền sử bệnh lý: Một số bệnh lý mạn tính, tình trạng nhiễm virus hoặc các tổn thương tiền ung thư có thể làm thay đổi nhu cầu theo dõi. Yếu tố di truyền: Những người mang biến thể gen làm tăng nguy cơ ung thư có thể cần chương trình tầm soát chuyên biệt. Vì vậy, thay vì thực hiện nhiều xét nghiệm một cách đại trà, người dân nên được tư vấn để xây dựng kế hoạch tầm soát phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.
Những lưu ý quan trọng khi thực hiện tầm soát ung thư
Để việc tầm soát mang lại hiệu quả, người dân cần lưu ý:
- Lựa chọn phương pháp tầm soát phù hợp
Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể phát hiện chính xác tất cả các loại ung thư.
- Thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn
Thời điểm bắt đầu, tần suất và phương pháp tầm soát cần được xác định dựa trên độ tuổi, nguy cơ và các hướng dẫn y khoa phù hợp.
- Không chủ quan khi kết quả bình thường
Kết quả tầm soát bình thường không đồng nghĩa với việc loại trừ hoàn toàn nguy cơ mắc ung thư.
- Theo dõi và kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường
Nếu xuất hiện các triệu chứng như sụt cân không rõ nguyên nhân, xuất huyết bất thường, xuất hiện khối u hoặc thay đổi kéo dài về sức khỏe, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám.
- Không tự ý thực hiện các xét nghiệm không cần thiết
Việc lạm dụng xét nghiệm có thể dẫn đến kết quả dương tính giả, lo lắng không cần thiết và những can thiệp y tế không phù hợp.
Chủ động phòng ngừa ung thư từ những thói quen hằng ngày
Bên cạnh tầm soát, duy trì lối sống lành mạnh cũng góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh ung thư. Người dân được khuyến khích:
- Không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc.
- Hạn chế sử dụng đồ uống có cồn.
- Duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối.
- Tăng cường vận động thể chất.
- Duy trì cân nặng phù hợp với tình trạng sức khỏe.
- Tiêm chủng phòng ngừa HPV và viêm gan B theo khuyến nghị.
- Chủ động thăm khám khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường.
Phát hiện sớm – Chủ động bảo vệ sức khỏe
Tầm soát ung thư không phải là thực hiện càng nhiều xét nghiệm càng tốt, mà là lựa chọn đúng phương pháp, đúng thời điểm và phù hợp với nguy cơ của từng cá nhân. Việc nâng cao nhận thức về tầm soát, kết hợp với thói quen sinh hoạt lành mạnh và chủ động theo dõi sức khỏe, có thể góp phần giảm thiểu những tác động của bệnh ung thư đối với cá nhân, gia đình và cộng đồng. Thông qua hoạt động tuyên truyền sức khỏe, Phòng khám Chuyên khoa Thẩm mỹ Lam Giang mong muốn lan tỏa kiến thức y tế hữu ích, khuyến khích người dân quan tâm đến sức khỏe và chủ động tiếp cận các chương trình tầm soát phù hợp tại những cơ sở y tế có chuyên môn. Nguồn tham khảo:
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Cancer Screening and Early Detection, cập nhật tháng 9/2026.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Cervical Cancer, cập nhật tháng 7/2026.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) – Cancer Screening Tests.
- Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) – Screening Tests to Detect Cancer.
